درمان بیماری های مرغ و خروس
بیماری های رایج مرغ و خروس و درمان آن ها
مرغ ها جز مهمترین حیوانات برای ما هستند. بخشی از چرخه تغذیه انسان توسط مرغ ها تامین میشود و سالم بودن آن ها، اهمیت بالایی دارد. آشنایی با بیماری های مرغ و روشها درمان راهی برای افزایش سطح سلامت این پرنده است. از آنجا که در سالن ها و مزارع پرورش و نگهداری مرغ، گله های مرغ به شکل تراکمی پرورش داده میشوند، بیماری به سرعت بین آن ها سرایت میکند و در نتیجه آمار تلفات و میزان ضرر مالی پرورش دهنده بالا میروند. برای جلوگیری از این اتفاقات باید بیماری های مرغ را شناخته و بهترین روش درمان را بررسی کنیم. انواع بیماری های مرغ و خروس از چالش های مهم در پرورش طیور است. گه میتواند باعث کاهش تولید و تلفات گسترده شود. شناخت بیماری های مرغی و راه های پیشگیری از آن ها، کلید مدیریت موفق گله هاست. از بیماری های شایعی مانند نیوکاسل، آنفولانزای پرندگان و گامبورو گرفته تا مشکلات تغذیه ای و انگلی، هر کدام نیاز به تشخیص سریع و درمان مناسب دارند. لازمه موفقیت در هر کسب و کاری داشتن اطلاعات کافی در مورد آن کسب و کار است، در ایران افراد زیادی علاقه مند به پرورش مرغ گوشتی و مرغ تخمگذار هستند، اما بدون اطلاعات کافی شانس موفقیت کمی دارند. چرا که بیماری های طیور میتواند از لحاظ اقتصادی ضربه های جبران ناپذیری به مرغداران وارد کند. بدون آشنایی با انواع بیماری ها و نداشتن اطلاعات کافی در مورد درمان و پیشگیری از بیماری های شایع در طیور، تجارت پرورش انواع مرغ اعم از گوشتی، تخمگذار و مرغ مادر، به موفقیت و سوددهی منجر نخواهد شد بنابراین لازم است که افراد قبل از اقدام به راه اندازی واحدهای پرورش مرغ اطلاعات خود را در مورد شرایط زندگی و نیز روش های پیشگیری، تشخیص و درمان را بالا ببرند.
۱) بیماری آنفولانزای مرغی
بیماری آنفولانزا پرندگان (آنفولانزا مرغی) یکی از شایع ترین و خطرناک ترین بیماری های پرندگان میباشد که هر ساله تلفات زیادی در مرغداری ها به بار می آورد. این بیماری در اثر آلودگی پرندگان به ویروس آنفولانزا ایجاد میشود، به ویژه در مرغ و خروس و بوقلمون کشنده است. آنفولانزا بین انسان و دام مشترک میباشد و امکان انتقال آن از پرندگان به انسان وجود دارد.
تشخیص: معمولا پرندگان مبتلا به این آنفولانزا قبل از بروز علائم از بین میروند. در صورت مرگ ناگهانی طیور باید به بیماری آنفولانزا مشکوک شوید. در این زمان با آزمایش بر روی لاشه میتوان بیماری را تشخیص داد.
پیشگیری: پرندگان مهاجر و نیز آبزیانی مثل اردک و غاز مهم ترین عوامل انتشار بیماری های طیور از جمله بیماری آنفولانزا هستند. پس لازم است از برخورد پرندگان مهاجر و وحشی با طیور خود ممانعت نمایید.
درمان: آنفولانزا درمان به خصوصی نداشته و در صورت تایید آلودگی پرنده به ویروس آنفولانزا لازم است تمام پرندگانی که تا شعاع یک کیلومتری زندگی میکنند معدوم شود تا از انتشار بیماری جلوگیری شود. ماشین های انتقال کود، دان و غذا و تجهیزات مرغداری ها هم میتوانند عامل انتشار ویروس آنفولانزا باشند. اما میتوان با بررسی دقیق آن ها در صورت وجود آلودگی، آن را به موقع تشخیص داد.
۲) بیماری نیوکاسل
بیماری نیوکاسل یک بیماری واگیردار است که امکان انتقال آن از پرنده بیمار به پرنده سالم و نیز از تخم مرغ بیمار به جوجه وجود دارد. جوجه ها در مقابل این بیماری بسیار حساس اند و در صورت ابتلا به آن معمولا تلف میشوند. از آنجایی که تعداد مرغ و خروس های پرورشی در یک سالن در کنار هم زیاد است، شیوع بیشتری در آن ها دیده میشود. عامل بیماری نیوکاسل ویروسی به نام پارامیکسو ویروس است.
تشخیص: در پرنده مبتلا به نیوکاسل عوامل مختلفی میتوانند بروز کنند که از جمله آن ها میتوان به بی اشتهایی، افتادگی بال، گیجی، لرزش، تورم چشم و گلو، تنگی نفس، چرخش گردن و سر به دور بدن، اسهال سبز رنگ، فلجی یک طرفه و یا کامل و در نهایت مرگ اشاره نمود.
پیشگیری: بهترین راه پیشگیری جدا نگهداشتن مرغ سالم از مرغ آلوده است. به ویژه در مورد جوجه ها باید حساسیت زیاد به خرج داد و محیط آن ها را کاملا جدا و بهداشتی نگه داشت. واکسیناسیون هم میتواند از ابتلا طیور به بیماری نیوکاسل پیشگیری کند. واکسیناسیون با مشورت دامپزشک و در زمان مشخص باید انجام شود. واکسن نیوکاسل چند نوع مختلف دارد که در ایران هم سه نوع از آن ها موجود است.
درمان: معمولا هزینه درمان نیوکاسل بسیار زیاد است و بازده بالایی هم ندارد. بنابراین معمولا درمانی برای این بیماری انجام نمیشود و بهتر است اقدامات پیشگیرانه انجام شود تا از تلف شدن طیور جلوگیری شود. قابل ذکر است که که بسیاری از بیماری های مرغ، از جمله نیوکاسل، لاشه پرنده هم میتواند عامل انتقال بیماری باشد و افرادی که با مرغ ها یا لاشه های آلوده سروکار دارند ممکن است دچار التهاب چشم شوند.
۳) بیماری گامبورو
گامبورو از شایع ترین بیماری های مرغ میباشد که جوجه های جوان به آن گرفتار میشوند. ویروس این بیماری سلول های لنفوسیت و ارگان های لنفوئیدی را مورد حمله قرار میدهد و به شدت سیستم ایمنی پرنده را تضعیف میکند. عامل این بیماری نوعی ویروس است که بسیار مقاوم بوده و حتی پس از ضدعفونی های بسیار شدید باز هم میتواند زنده بماند و بیماری ایجاد کند. حشرات میتوانند ناقل این بیماری باشند. گامبورو از تخم به جوجه منتقل نمیشود اما امکان انتقال آن از یک جوجه به جوجه دیگر وحود دارد. جوجه های دو تا شش هفته استعداد بالایی برای ابتلا به گامبورو دارند. در صورت ابتلای طیور به بیماری گامبورو انتشار بیماری در کل جمعیت طیور ۱۰۰٪ و میزان تلفات آن ها ۲۰٪ است. در این بیماری حتی واکسیناسیون طیور نیز میتواند بی نتیجه باشد. شدن این بیماری بین سنین و نژادهای مختلف طیور، متفاوت میباشد. تلفات زیاد ناشی از این بیماری و واگیردار بودن آن، معمولا خسارت های سنگینی برای پرورش دهندگان به بار می آورد.
تشخیص: برخی علائم ابتلای طیور به گامبورو بی اشتهایی پرنده، افسردگی و بی حالی، پرهای به هم ریخته، اسهال سفید و آبکی، خونریزی در قسمت مقعد پرنده و اسهال خونی میباشد.
پیشگیری: راه های پیشگیری از گامبورو رعایت بهداشت سالن های نگهداری از طیور و نیز رعایت بهداشت توسط کارکنان آنجاست تا از ورود ویروس به این مکان ها ممانعت شود. امروزه برای پیشگیری از بسیاری از بیماری های طیور، واکسن مربوطه وجود دارد. مهم ترین راه پیشگیری از گامبورو یا بورس عفونی، واکسیناسیون است. جوجه های تازه متولد شده تا حدود دو تا سه هفته پس از تولد هنوز ایمنی مادری دارند. بنابراین این دو سه هفته بهترین زمان واکسیناسیون است.
درمان: درمان قطعی برای بیماری های طیور به علت عفونت ویروسی وجود ندارد و تنها میتوان با ضدعفونی مکرر محیط و تجهیزات با فرمالین و ترکیبات یدوفور و نیز تقویت پرندگان به آن ها در درمان بیماری کمک کرد. اما بهترین راه برای مبارزه با بیماری گامبورو که سیستم ایمنی پرنده را بسیار ضعیف میکند، پیشگیری است.
۴) بیماری کلی باسیلوز
آ دیگر بیماری های مرغ میتوان به کلی بابیلون اشاره کرد. کلی باسیلوز یک بیماری عفونی است که در اثر ابتلا به باکتری اشریشیا کلی ایجاد میشود. در این بیماری بسته به نحوه ابتلای پرنده به بیماری، دستگاه های مختلف میتواند درگیر شوند و بنابراین علائم متفاوتی ایجاد شوند. باکتری میتواند از طریق دستگاه گوا ش وارد شده و سبب بروز بیماری های گوارشی مثل عفونت روده و اسهال شود.
تشخیص: پرنده در این حالت بیمار شده و بسیار بس اشتها میشود. در صورت ابتلای جوجه درون تخم به کلی باسیلوز، کیسه زرده متلاشی شده و ناف ورم میکند و سبب تلف شدن جوجه میشود. اگر باکتری اشریشیا کلی از طریق تنفس ( مثلا گرد و غبار آلوده به باکتری) وارد بدن پرنده شود، سیستم تنفسی را درگیر میکند در این حالت تنفس پرنده سخت و دشوار میشود. کیسه های هوایی ضخیم میشوند و عفونت تنفسی پدید می آید. در صورت درگیری سایر اندام ها علائمی مثل تورم مفاصل، فلج شدگی، کور شدن، میوکاردیت، پریکاردیت، عدم تخمگذاری دیده میشود.
پیشگیری: بهترین پیشگیری ضدعفونی مداوم محیط نگهداری میباشد.
درمان: در مواردی از بیماری های طیور که عامل بیماری زا باکتری باشد، میتوان برای درمان از انواع آنتی بیوتیک های مربوطه، طبق نظر پزشک، استفاده کرد.
۵) بیماری برونشیت
برونشیت عفونی مرغ، یک بیماری به شدت مسری و حاد بوده که دستگاه تنفسی فوقانی را تحت تاثیر قرار میدهد. علاوه بر علائم تنفسی، کاهش درصد تخمگذاری و کیفیت تخم مرغ و همچنین نفریت در آلودگی با برخی سویه ها دیده میشود. واکسن های زنده تخفیف حدت یافته و کشته در بازار وجود است اما تفاوت های آنتی ژینک کرونا ویروس طیور باعث میشود که حفاظت مقاطع صورت نپذیرد. تست های تشخیصی شامل المیزان و تست HI جهت تشخیص آنتی بادی در سرم، ردیابی ویروس با RT_PCR و همچنین کشت ویروس در تخم مرغ نطفه دار میباشد. آنالیز توالی ژن اسپایک به منظور تایپینگ ویروس انجام میگردد.
تشخیص: در این بیماری علائمی مانند سرفه، آبریزش بینی، تنفس صدادار، اسهال چرب و سفید، بی حالی دیده میشود. در جوجه های تخم گذار هم تعداد تخم ها کاهش می یابد چرا که ویروس عامل برونشیت در دستگاه تناسلی هم نفوذ میکند.
پیشگیری: بهترین طور کلی در برابر تمام بیماری های طیور، رعایت بهداشت سالن نگهداری و ضدعفونی به موقع آن هم یکی از اقدامات پیشگیرانه است.
درمان: از آنجا که این بیماری تنفسی است به راحتی میتواند از طریق تنفس به تمام گله منتقل شده و تلفات سنگینی در بر داشته باشد پس بهترین راه مبارزه با آن پیشگیری از طریق واکسیناسیون است. البته یکسری دارو ها و آنتی بیوتیک هایی طبق تجویز دامپزشک نیز برای درمان کارساز خواهد بود. شدت بیماری برونشیت عفونی مرغ به سویه ی ویروس، سن، سویه، وضعیت ایمنی و جیره پرنده و تنش گرمایی بستگی دارد.
۶) بیماری لنگش
یکی از بیماری های شایعی که در جوجه های پرورشی دیده میشود اختلالات حرکتی و لنگش است که ممکن است گاهی تعداد زیادی از جوجه ها را دچار کند. در بسیاری از این موارد جوجه ها بی اشتها شده و به علاوه دردی که دارند از خوردن دانه امتناع میورزند و پس از مدتی میمیرند. بنابراین این عارضه با صدمات اقتصادی زیادی همراه خواهد بود. آنچه اهمیت دارد این است که علت این آسیب بیشتر ناشی از اشتباهات انسانی است و با رعایت استانداردهای جوجه کشی و پرورش میتوان از ایجاد آن جلوگیری کرد.
تشخیص و علایم: یکی از مهم ترین علل لنگش، تغذیه نامناسب پرنده است. کمبود ویتامین D در پرنده مولد باعث نرمی استخوان جوجه ها و لنگی پای آن ها میشود. افزایش تراکم جوجه ها در محیط نگهداری باعث میشود نتوانند به خوبی حرکت کنند در نتیجه ضعف پاها و مشکلات حرکتی ایجاد میشود. تغذیه نامناسب جوجه ها و یا افزایش وزن ناگهانی آن ها هم میتواند باعث لنگش شود.
پیشگیری: از بیماری زخم کف پای طیور افزایش بیش از اندازه وزن مرغ هم میتواند سبب بروز این عارضه گردد. حفظ اندازه مرغ و رعایت بهداشت و کیفیت بستر مانع ایجاد این عارضه میشود. لازم به ذکر است که لاشه پرندگان دارای زخم کف پا دچار آلودگی نیستند چون در کشتارگاه پای آن ها از لاشه جدا میشود.
درمان: اگر لنگش به دلیل زخم کف پای مرغ باشد، هر چه زودتر درمان شود، مداوای بهتر و سریع تری خواهد داشت. باکتری های مختلفی میتوانند سبب زخم پای مرغ شوند که مهمترین آن ها استافیلوکوکوس، اورئوس، سودوموناس آئرودینامیک هستند. درمان با آنتی بیوتیک های مربوطه انجام میشود. لازم است پای مرغ باندپیچی شود تا هم مانع عفونت بستر شود و هم بستر اگر عفونی باشد با زخم تماس نداشته باشد تا زخم پای مرغ زودتر درمان شود. گاهی برای درمان به حراجی هم نیاز است که باید توسط دامپزشک انجام شود.
۷) بیماری سالمونلوز
سالمونلوز نیز جزو بیماری های شایع در طیور میباشد. بیماری سالمونلوز در اثر آلودگی به باکتری سالمونلا ایجاد میشود. این بیماری خطرناک ترین بیماری مشترک بین انسان و طیور است که میتواند از پرنده به تخم و در نتیجه انسان و یا نسل بعد منتقل شود. انتقال از یک پرنده به پرنده دیگر هم دیده میشود.
تشخیص: پرندگان مبتلا به سالمونلا دچار بی اشتهایی و افتادگی بال میشوند، تولید مرغ در آن ها کاهش می یابد، وزن پرنده کم شده و پرنده دچار اسهال میشود، در پرهای اطراف مقعد آلودگی هایی معمولا به رنگ سفید دیده میشود، در جوجه ها که معمولا بیماری را از مادر خود گرفته اند مهم ترین نشانه مرگ آن ها در چند روز اول زندگی و یا حتی مرگ جنین در داخل تخم است.
پیشگیری: برای پیشگیری از سالمونلوز، رعایت بهداشت، تجویز آنتی بیوتیک در غذای پرنده و رعایت بهداشت و عاری از باکتری بودن غذای آن ها ضروری است. جوشاندن تخم مرغ به مدت سه تا پنچ دقیقه در دمای ۷۹ درجه سانتیگراد میتواند باکتری های سالمونلای موجود در تخم مرغ را از بین ببرد.
درمان: در صورت تشخیص سالمونلا باید پرندگان بیمار را به سرعت از پرندگان سالم جدا کرد. درمان با استفاده از آنتی بیوتیک انجام میشود.
جهت خرید تخم نطفه دار و خرید تخم نطفه دار مرغ گوشتی و تخم نطفه دار مرغ زینتی با کارشناسان شرکت رویال طیور در ارتباط باشید.